Adı Lazım Değil Baş Harfi B - Burhan Karabulut Kişisel Web Sitesi

Huccet, delil, ispat araci. Kelâm ilmi açisindan “delil”, “bizi, bir konu hakkinda müsbet veya menfi hüküm vermege götüren seydir.” Delil birkaç bakimdan taksime tabi tutulabilir. Bu taksimlerden biri delilin aklî ve naklî bölümlere ayrilmasidir. Aklî delil* bütün mukaddimeleri (öncülleri) akla dayanan delildir: Meselâ, âlem degiskendir her degisken hâdistir (sonradan olmadir) gibi. Sayet delilin mukaddimeleri tamamen naklî ise, delil de naklîdir: Allah’in emrini terkeden asîdir. Zira Kur’an’da: “Emrime asî mi oldun?” (Taha, 20/93) buyurulmustur. Her asî Cehennem’liktir. “Allah’a ve Rasûlüne asî olan için Cehennem atesi vardir” (el-Cinn, 72/23) buyurulmaktadir. Naklî delil* ise bir bakima aklî sayilir. Çünkü nakli teblig eden zatin (peygamberin) dogrulugunu yine akil ile ispat ederiz. O halde sirf aklî delil ile aklî-naklî delil vardir. Baska bir taksime göre delil kat’î* veya zannî* olur. Medlûlünden (bildirdigi seyden) muhalif ihtimalleri kaldiran delile kat’î; her türlü ihtimali izale edemeyen delile de zannî delil denir. Iste aklî delil, kat’î olursa burhan adini alir. Mukaddimeleri kesin (yakîn) olan delile burhan adi verilir. Burhan, cedel (diyalektik) ve münakasalara dayanikli bir delildir. “Alem degiskendir, her degisken hâdistir” delili bir burhandir (Bekir Topaloglu, Kelâm Ilmi- Giris, Istanbul 1981, 72-73).

Burhan, yakîniyattan meydana gelen bir kiyastan ibarettir. Yakîniyat denilen seyler, bir kiyasin mukaddimelerini teskil eder. Eger bu mukaddimeler baslangiç olarak aslen yakîniyattan ise bunlara zaruriyat denir. Eger dolayli olarak yakîniyattan ise, bunlara da nazariyat adi verilir (Ömer Nasûhi Bilmen, Mülehhas Ilm-i Tevhîd Akâid-i Islâmiyye, Istanbul 1973, 8).

Iste bu yollarla varilan neticelere, yakîn ve kesin bilgi veren Burhanî deliller denir.

Burhanî delilleri ancak âlimler anlarlar. Bu sebeple, muhatabin anlayacagi bir sekilde ifade etmek gerekir. Insanlarin daima büyük çogunlugunu teskil eden avam, burhâni anlayamaz. Onlar ancak iknaî delilleri kavrayabilirler. Kur’an-i Kerîm her tabakadaki insana hitap ettiginden, hem burhanî hem iknaî (hatabî) deliller ihtiva eder. Bazi âlimler, bütün Kur’an delillerinin burhan oldugunu kabul ederler (Dr. Ali Arslan Aydin, Islâm Inançlari Tevhîd ve Ilm-i Kelâm, Ankara 1984,104; B. Topaloglu, a.g.e., 73).

Burhanî delillerin muhtelif türleri vardir:

a) Burhan-i Temânu’: Allah Teâlâ’nin birligini ispat eden aklî kesin bir delildir.

Her sagduyu sahibi bilir ki ulûhiyet (ilahlik) sifatiyla nitelenen ve vücûdu (varligi) zatinin geregi bulunan varlik, tam bir kudret, mutlak bir hüküm ve üstünlük sahibidir. Bu hal ilâh olan varligin tabiati icabidir. Aksi halde o, tam bir ilâh sayilamaz. Bu sifatlarla nitelenen, her bakimdan birbirine esit iki ilâh bulundugu farzedilirse, yaratmakta ve hükmetmekte “tek” ve “rakipsiz” olmalari tam bir ilâh olmanin tabiati icabi oldugundan, bu iki ilâhin her zaman ittifak edip, anlasmalari imkânsizdir. Buna ragmen, bu niteliklerde ve birbirine esit iki ilâhin bulundugunu farzetsek, aralarinda ihtilaf ve arzularinda çatisma olacagi muhakkaktir. O halde böyle bir ihtilaf sonunda, meselâ ilâhlardan biri bir seyin olmasini; digeri de olmamasini istese ve dilese aklen biliriz ki mutlaka su üç ihtimalden biri olacaktir:

1. Ya her iki ilâhin da diledigi olacaktir.

2. Veya her iki ilâhin diledigi de olmayacaktir.

3. Yahut da ilâhlardan birinin istedigi olacak, digerininki olmayacaktir.

Halbuki bu ihtimallerin her biri aklen muhaldir, batildir. Çünkü her iki ilâhin istekleri de olsa; bir anda bir seyin hem olmasi hem de olmamasi, yani varlik ve yokluk gibi iki karsitin bir araya gelmesi gerekir ki, bunun imkânsiz oldugu, mantik ilmi esaslarindandir.

Her iki ilâhin da istekleri olmasa; bir anda hem olma (vücud) hem de olmamadan (âdem) mahrum kalmasi (karsitlarin kalkmasi) gerekir ki, bu da aklen ve mantiken mümkün degildir.

Eger, üçüncü ihtimal geregince ilâhlardan birinin arzusu yerine gelir, digerinin ki yerine gelmezse, arzusu olmayan ilâh âciz olur, aciz olan ilâh olamaz.

Bütün bu ihtimallerin batil oldugu sabit olunca, bu neticeyi doguran iki ilâh faraziyesi de batil olur. Öyle ise, bu nazariyenin karsiti olan tek ilâh nazariyesi dogrudur, gerektir. O halde ilâh birdir o da Allahu Teâlâ’dir. 

b) Burhan-i Tevârüd: Bu da Allah’in birligini ispat eden aklî kesin bir delildir. 

Eger yerde ve gökte birden fazla ilâh olsaydi bu âlem: 

1. Ya bütün ilâhlarin müsterek kuvvet ve kudretiyle vücuda gelmistir. 

2. Veya her biri tarafindan müstakil olarak ayri ayri yaratilmistir. 

3. Yahut da ancak birinin irade ve kudretiyle var olmustur. 

Fakat bu aklî ihtimallerin üçü de batildir. Çünkü: 

Birinci ihtimale göre; ilâhlardan her birinin güç ve kudreti bu âlemi tek basina yaratmaga kâfi gelmediginden, ortaklasa yarattiklari anlasilir. Bu da, ilâhlarin hepsinin aciz ve hiç birinin de ilâh olmaya lâyik olmadigina delâlet eder. Çünkü ilâh olabilmek için, mutlak irade ve mutlak kudret sahibi olmak ve her türlü kemâl (yetkinlik) ile muttasif bulunmak sarttir. Aciz olan ilâh olamaz. O halde bu ihtimâl batildir. 

Ikinci ihtimale gelince; ilâhlardan her birinin güç ve kudreti bu âlemi bagimsiz olarak tek basina yaratmaga yeterli oldugundan, herbiri tam bir etkili kuvvet ve bu âlemin yaraticisi olur. Böyle olunca bir eserin iki veya daha fazla müessirden meydana gelmesi, yani bir malûl üzerine iki veya daha fazla müstakil ve tam illetin tevarüdü (birbiri arkasindan gelmesi) gerekir. Bu ise batildir. Çünkü bu, hasil olan bir seyin tekrar tahsil edilmesini gerektirir ve ilâhlardan birden fazlasi mutlaka lüzûmsuz olur. Lüzûmsuz olan ise ilâh olamaz. 

Üçüncü ihtimale göre; eger bu âlem ilâhlardan yalniz birinin irade ve kudretiyle meydana gelmis, diger ilâhlarin hiçbir tesiri olmamissa; tercih edici olmadan tercih gerekir. Bu ise batildir. Çünkü ilâhlarin hepsi kemâl ve kudrette esittir. O halde niçin bu âlemi birisi yaratti da digeri yaratmadi? Yaratici niçin bu ilâh da öbür ilâhlar degil? Müreccihsiz (tercih edicisiz) tercih, aklen fasittir, batildir. Sonra, yaraticilik sifati tecelli etmeyen ilâhlar devre disi kalacaklarindan, aciz, dolayisiyle zaid ve lüzûmsuz olurlar. Halbuki, bu ihtimallerin hepsi batildir. Bütün bu ihtimaller batil olunca, çok ilâh nazariyesi de batil olur. 

Görüldügü üzere bu delil Allah’in birligini ispat eden kuvvetli bir delil ve burhandir (Dr. A. Arslan Aydin, a.g.e., 282-286). 

c) Burhan-i Tatbîk: Teselsül, her birinin varligi daha öncekinin varligina bagli olarak birbirine dayanan ve ezele dogru uzandigi varsayilan sonsuz bir silsiledir. Sonsuz oldugu ileri sürülen olaylar silsilesinin, sonlu oldugu, dolayisiyle teselsülün batil ve muhâl oldugunu ispat eden aklî ve mantikî delile burhan-i tatbîk denir (Dr. Ali Arslan Aydin, a.g.e., 99-100). 

Not:“Burhan”,Allah’in (c.c) isimlerinden olup Esma-Ül Hüsna’da yer almaz… 

Ahmet ÖZGEN

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

BURHAN Türkiye’de en çok kullanılan 299. isim (… 297. ayten, 298. bilal, 299. burhan, 300. sabri, 301. turgut, …). Ülkemizde yaklasik her 1,227 kisiden birinin adı BURHAN ve ismin yaygınlık oranı binde 0.81.

BURHAN adının yaygınlık oranının Türkiye’nin resmi nüfus sayımı sonuçlari ve günlük ortalama nüfus artış hızına orantılarsak ülkemizde 15-06-2008 00:13 itibariyle yaklaşık 57,615 kişinin isminin BURHAN oldugu ve BURHAN isimli kisi sayisinin her yil ortalama 963 kisi arttigi tahmini yapilabilir.

BURHAN isminin Amerika Birlesik Devletindeki yayginlik oranini hesaplarken bu isme elimizdeki Amerikan veritabanindaki 702,203 kisi arasinda hiç rastlayamadik. Bu nedenle ismin Amerika Birlesik Devletindeki yayginlik oranin bir milyonda 1.4′ten dahi az oldugunu ve Amerikada toplam 400′den az sayida BURHAN yasadigini tahmin ediyoruz.

BURHAN Türkiye’nin en yaygin 299. ismiyken, Amerika Birlesik Devletinde en yaygin 299. ad ise Edmund ismi. BURHAN adinin yakin kullanim oranina sahip diger Amerikali isim kardesleri arasinda 297. Ramon 298. Janice 299. Edmund 300. Laurie 301. Sheldon isimleri de sayilabilir.

BURHAN KELİMESİNİ İÇİNDE BÜTÜN OLARAK İÇEREN İSİMLER:

burhanettin

SON HARFLERI BURHAN ILE UYUMLU ISIMLER:

Son 5 harfine (urhan) göre burhan ile Uyumlu Isimler :

nurhan turhan

Son 4 harfine (rhan) göre burhan ile Uyumlu Isimler :

gürhan serhan ferhan korhan berhan

Son 3 harfine (han) göre burhan ile Uyumlu Isimler :

neslihan gökhan reyhan seyhan beyhan gülhan günhan atahan çaghan kayhan bayhan bilhan dilhan feyhan noyhan rüçhan refhan alihan ceyhan doghan kuthan nevhan nilhan tughan

Son 2 harfine (an) göre burhan ile Uyumlu Isimler :

serkan volkan handan nurdan asuman sükran nurcan gürkan ridvan teoman sultan gülcan türkan vildan taylan sercan tarkan candan selman atakan berkan müjgan furkan hicran sevcan rezzan alican selcan ceylan gürcan kezban lokman sertan ataman arslan ferzan rahsan bertan birkan peyman nurkan seyran tercan balkan devran alisan efekan hürkan erkman mennan mervan korcan tezcan sencan baycan bircan gürsan reyyan salman ilksan behnan birtan bünyan dilcan feyzan fuldan gökcan sürzan lerzan hürcan

BAS HARFLERI BURHAN ILE UYUMLU ISIMLER:

Ilk 5 harfine (burha) göre BURHAN ile Uyumlu Isimler :

burhanettin

Ilk 4 harfine (burh) göre BURHAN ile Uyumlu Isimler :

Ilk 3 harfine (bur) göre BURHAN ile Uyumlu Isimler :

burak burcu burçin burçak burkay burçe burç

Ilk 2 harfine (bu) göre BURHAN ile Uyumlu İsimler :

buket bugra buse bugrahan bulut buhara bulutcan buyçe buhari bugrakan

HEM BAS HEM SON HARFLERI BURHAN ILE UYUMLU ISIMLER:

‘bu’ ile baslayip ‘an’ ile Biten Isimler :

bugrahan bulutcan bugrakan

‘b’ ile baslayip ‘n’ ile Biten Isimler :

burçin berrin bahattin bilgehan birsen belgin beyhan baran bilgin berkan batuhan bünyamin benan bedrettin berhan bilgen bertan birkan balkan berkhan burhanettin barkin baycan bircan boran bigen bahadirhan barçin barin bayhan basaran begümhan behnan berçin berin berkten bilhan birtan bünyan bagcan belçin benian benson berkin berivan birgin botan borahan